KLİMA ÇALIŞMA PRENSİBİ

Klima soğuk üretmez — ısıyı bir yerden alıp başka yere taşır. Bu yüzden harcadığı elektrikten daha fazla ısı hareket ettirebilir. Arızaların neredeyse tamamı bu taşıma zincirinin bir halkasında olur; hangi halkada olduğunu bilmek teşhisin kendisidir.

Soğutma çevrimi adım adım

Soğutucu akışkan kapalı bir devrede sürekli dolaşır ve yol boyunca dört kez hâl değiştirir. Zincir şudur:

1 · Sıkıştırma. Kompresör, düşük basınçlı gazı sıkıştırır. Gaz ısınır ve yüksek basınca çıkar.
2 · Yoğuşma. Sıcak gaz dış ünitenin peteğine gider. Peteğin üzerinden geçen hava ısıyı alır ve gaz sıvılaşır. Dışarı atılan ısı budur — dış üniteden sıcak hava gelmesinin sebebi.
3 · Genleşme. Sıvı akışkan kılcal borudan ya da elektronik genleşme valfinden geçer. Basınç düşer, sıcaklık düşer.
4 · Buharlaşma. Düşük basınçtaki akışkan iç ünitenin peteğinde buharlaşırken oda havasından ısı çeker. Odanın soğuması bu adımda olur. Aynı anda havadaki nem petek üzerinde yoğuşur — iç ünitenin su üretmesi arıza değil, çevrimin doğal sonucudur.

Akışkan buradan tekrar kompresöre döner ve döngü başa sarar. Bir arıza kodu gördüğünüzde sorulacak soru şudur: bu, zincirin hangi halkasında? Cevap, hangi ölçümün yapılacağını doğrudan belirler.

Dört ana bileşen

Kompresör. Akışkanı sıkıştırır ve devrede dolaştırır. Cihazın en pahalı parçası. Onu öldüren üç şey bellidir: eksik akışkanla çalıştırmak (akışkan aynı zamanda kompresörü soğutur), sıvı dönüşü (buzlanmış cihazı çalıştırmaya devam etmek) ve sık kalkış-duruş.
Kondenser — dış ünite peteği. Isıyı dışarı atar. Tek ihtiyacı bol ve serbest havadır; kirlendiğinde ya da önü kapandığında yoğuşma basıncı yükselir ve zincirin tamamı bozulur.
Genleşme elemanı. Kılcal boru ya da elektronik genleşme valfi. Basıncı düşürüp akışkanı buharlaşmaya hazırlar. Çoklu sistemlerde her iç ünitenin kendi valfi vardır ve payını o belirler.
Evaporatör — iç ünite peteği. Oda havasından ısı çeker. Üzerinden yeterli hava geçmezse yüzey aşırı soğur, yoğuşan su akmadan donar ve buzlanma başlar.

Bunlara elektronik kart, sensörler ve iki fan eşlik eder. Sensörler ölçtükleri değeri direnç olarak karta bildirir; kart bu değerlere göre kompresörü, fanları ve valfleri yönetir. Sensör yanlış okursa kart da yanlış karar verir — bu yüzden teşhiste sensör, karttan önce elenir.

Isıtma neden aynı cihazla yapılır?

Isıtma modunda 4 yollu vana çevrimi tersine çevirir: dış ünite ısıyı dışarıdan çeker, iç ünite içeriye verir. Roller yer değiştirir, bileşenler aynıdır. Buna ısı pompası denir.

Bunun pratik sonucu şudur: dış hava soğudukça dışarıdan çekilebilen ısı azalır, yani ısıtma kapasitesi tam da en çok ihtiyaç duyulduğu anda düşer. Bu bir arıza değil, fizik sınırıdır. Cihazın evin tek ısıtma kaynağı olarak seçildiği durumlarda bu sınırın bilinmesi önemli.

Yalnız bir modda ortaya çıkan arızalar teşhiste değerli bilgi taşır: sadece ısıtmada sorun varsa 4 yollu vana ve defrost devresi öne çıkar; her iki modda da sorun varsa kompresör, basınç ve fan tarafı incelenir. Telefonda hangi modda çalıştığınızı sormamızın sebebi bu.

Defrost: arıza değil, tasarım

Isıtmada dış ünitenin peteği soğur. Dış hava nemliyse üzerinde nem yoğuşur ve donar. Buz tabakası büyüdükçe hava geçişi azalır ve cihaz ısı çekemez hâle gelir. Bunu önlemek için cihaz belirli aralıklarla çevrimi kısa süreliğine tersine çevirip buzu çözer.

O sırada içeriden sıcak hava gelmez ve çoğu model üşütmemek için iç ünite fanını durdurur. Dışarıdan bakıldığında dış üniteden buhar çıktığı ve su aktığı görülür. İşlem birkaç dakika sürer ve kendiliğinden biter. Kış aylarında gelen "klima ısıtırken duruyor, dış üniteden duman çıkıyor" çağrılarının önemli bölümü budur.

Gerçek sorun şudur: buz defrost sonrası da kalıyor, her döngüde biraz daha kalınlaşıyor ve peteği kapatıyorsa. Ya da defrost aralığı anormal sıklaşmışsa. Adaylar: defrost sensörünün yanlış okuması, 4 yollu vananın tam dönmemesi, dış ünite fanının zayıflaması ve basınç düşüklüğü.

İnverter ile on-off farkı

On-off cihazda kompresör ya tam kapasite çalışır ya durur. Oda hedefe ulaşınca durur, ısınınca yeniden kalkar. İnverter cihazda kompresörün devri sürekli ayarlanır; hedefe yaklaştıkça yavaşlar ve düşük devirde çalışmaya devam eder.

Bu fark yalnız konfor ve tüketimle ilgili değil — arıza tablolarını da değiştirir. İnverterde kompresörün devrini bir güç kartı yönetir ve bu kart şebeke dalgalanmalarına ve rutubete duyarlıdır; arızaların ciddi bir bölümü kart ve sensör tarafındadır. Buna karşılık kompresör, sürekli tam yükte kalkıp durmadığı için daha az yorulur. On-off cihazlarda ise kompresör her devreye girişte yüksek akım çeker; kompresör ve marş kondansatörü daha çok yıpranır.

Aynı belirti de farklı okunur: sık açılıp kapanma, on-off bir cihazda hedef sıcaklık oda sıcaklığına çok yakınsa normal olabilir. Aynı davranış inverter bir cihazda anormaldir — inverter zaten devrini düşürerek çalışmaya devam etmelidir; kısa devrim görülüyorsa koruma devresi çalışıyor demektir ve sebebi aranır.

Gaz neden tükenmez?

Soğutucu akışkan kapalı bir devrede dolaşır; buharlaşır, yoğuşur ama sistemden çıkmaz. Yakıt gibi harcanmaz. Devre sağlamsa on yıl sonra da ilk günkü miktar içeridedir. Bu yüzden "klimaya her yıl gaz basılır" cümlesi teknik olarak yanlıştır.

Basınç düşmüşse akışkan tüketilmemiş, bir yerden kaçmıştır. Sahada en sık gördüğümüz üç yer: bakır boruların iç ve dış üniteye bağlandığı rakorlar (montajda yeterince sıkılmamış ya da havşası bozuk), kaynak noktaları ve peteğin kendisi (korozyon ve dış darbe iğne deliği açar; sahile yakın adreslerde tuzlu hava bunu hızlandırır).

Kaçak bulunmadan yapılan dolum cihazı birkaç gün, bazen birkaç hafta normale döndürür — sonra aynı noktaya gelinir. Ayrıca eksik akışkanla çalışan kompresör yeterince soğutulamaz ve ömrü kısalır. Yani sorun sadece tekrarlanan masraf değil, cihazın kendisidir.

Kapasite neden önemli?

Cihazın üzerindeki BTU değeri bir "güç ayarı" değil, tavandır. Cihaz ne kadar uzun çalışırsa çalışsın bu tavanın üzerine çıkamaz.

Küçük seçilmişse cihaz aralıksız çalışır, dış ünite neredeyse hiç durmaz ve oda sıcaklığı bir noktada takılır. Kullanıcı bunu "soğutmuyor" diye tarif eder ve gaz kaçağı sanır; oysa basınç normaldir. Ayırt edici işaret şudur: cihaz durmuyorsa ve iç üniteden gelen hava belirgin biçimde soğuksa kapasite sorunu güçlü adaydır.

Büyük seçilmişse oda hedefe çok hızlı ulaşır, kompresör durur, kısa sürede yeniden kalkar. Bu hem tüketimi artırır hem kompresörü yorar; ayrıca cihaz yeterince uzun çalışmadığı için havadaki nemi alamaz ve oda soğuk ama rutubetli kalır.

Kapasiteyi belirleyen şey yalnız metrekare değildir: odanın kaç cephesi dışa bakıyor, cam alanı ne kadar, hangi yöne bakıyor, tavan yüksekliği ne, kaç kişi kullanıyor, içinde ısı üreten cihaz var mı. Güneybatı cepheli geniş camlı bir salon, aynı metrekaredeki kuzey cepheli bir yatak odasından belirgin biçimde fazla kapasite ister.

Kurulum çalışma prensibinin parçasıdır

Split klima fabrikadan çıkarken tek parça değildir; iç ünite, dış ünite ve aradaki bakır hat sahada birleştirilir. Bu birleştirme doğru yapılmazsa cihaz ilk gün çalışır ama sorun tohumu atılmış olur ve genelde ikinci ya da üçüncü sezonda ortaya çıkar.

Havşa ve rakor. Bakır boru uçları havşa aletiyle koni biçiminde açılır ve rakorla sıkılır. Az sıkılan rakor hemen sızdırır, fazla sıkılan bakırı yorar ve zamanla çatlatır. Doğrusu tork anahtarıyla yapılır.
Vakum. Hattın içindeki hava ve nem akışkanla birlikte dolaşmamalıdır. Vakum atlanırsa kalan nem kılcal boruda buzlanma ve filtre-kurutucu tıkanması yaratır; havanın kendisi yoğuşma basıncını yükseltir. Belirti hemen çıkmaz, aylar sonra "soğutmuyor" olarak döner.
Hat uzunluğu ve kot farkı. Her cihazın izin verilen bir sınırı vardır. Aşıldığında yağ dönüşü bozulur ve kompresör yağsız kalabilir; üretici ek yağ ve ek şarj tarif eder.
Tahliye eğimi. Hortum hat boyunca sürekli aşağı inmelidir. Ortada yükselen bir bölüm varsa su orada göllenir ve geri taşar.

Bu yüzden teşhiste kurulum kontrolünü de yapıyoruz — "cihaz bozuk" denen tabloların bir kısmı aslında kurulum hatasıdır ve parça değişimiyle çözülmez.

Markaya özel teknoloji notları

Çevrim bütün markalarda aynıdır. Değişen şey, üreticinin çoklu sistem mimarisi, kod yapısı ve kendi tescilli adlandırmalarıdır:

Klima

30 marka

VRF ve Ticari Klima

2 marka